جراحی تاندون مچ دست و مراقبتهای پس از آن :جراحی تاندون مچ دست، یک نقطه عطف بسیار مهم در مسیر درمان آسیبهای شدید است. اگرچه جراح کار اصلی را انجام داده، اما بهبودی کامل و موفقیت نهایی عمل، ۹۰ درصد به نحوه مراقبت و توانبخشی شما در منزل بستگی دارد. دوران نقاهت پس از این جراحی، یک مسیر طولانی و حساس است که با صبر، دقت و پایبندی به دستورات پزشک و کاردرمانگر، میتواند به بازگشت کامل قدرت و عملکرد مچ دست و انگشتان منجر شود.
فاز اول: روزهای ابتدایی پس از جراحی (هفته ۱ تا ۳)
این فاز بحرانیترین دوره است، زیرا تاندونهای ترمیم شده در ضعیفترین حالت خود قرار دارند و خطر پارگی مجدد یا چسبندگی بسیار بالا است. هدف اصلی در این مرحله، محافظت مطلق از تاندون و مدیریت التهاب و درد است.
۱. محافظت مطلق از محل جراحی: نقش حیاتی آتل، اسپلینت و گچ
فاز اولیه پس از جراحی تاندون مچ دست، دوران شکنندهای است که کوچکترین فشار یا حرکت ناخواسته میتواند زحمات جراح را از بین ببرد و منجر به پارگی مجدد تاندون ترمیمشده شود. بنابراین، بیحرکتی محافظتشده مهمترین دستورالعمل است و کاملاً بر تمرین و حرکت اولویت دارد.
الف. تثبیت و بیحرکت نگه داشتن: آتل یا اسپلینت اختصاصی
- اهمیت فوقالعاده: بلافاصله پس از اتمام جراحی، تیم درمانی (معمولاً جراح یا کاردرمانگر) یک آتل (Splint) یا در موارد خاص گچ اختصاصی برای شما تهیه میکند. این وسیله صرفاً یک محافظ ساده نیست؛ بلکه یک ابزار درمانی با هدفمند است.
- هدف طراحی: آتل طوری طراحی میشود که مچ دست و انگشتان شما را در یک وضعیت خاص و از پیش تعیینشده نگه دارد. این وضعیت، حالتی است که در آن کمترین کشش ممکن بر روی بخیههای تاندون وارد میشود. به عنوان مثال، اگر تاندونهای خمکننده (فلکسور) ترمیم شده باشند، ممکن است مچ کمی خمیده باشد تا طول تاندون کوتاه شده و فشار کاهش یابد.
- جلوگیری از فاجعه: دلیل اصلی این بیحرکتی، جلوگیری از پارگی مجدد تاندون است. تاندون ترمیمشده در هفتههای اول بسیار ضعیف است و نیروی انقباضی عضلات میتواند به راحتی آن را پاره کند. آتل به عنوان یک “محافظ مکانیکی” عمل کرده و اجازه نمیدهد تاندون بیش از حد کشیده شود یا مچ در جهت خطرناک حرکت کند.
- توجه ویژه به دستور پزشک: حیاتیترین نکته در این مرحله، پایبندی مطلق به دستورالعملهای پزشک یا کاردرمانگر است. هرگز، تحت هیچ شرایطی نباید خودسرانه آتل را باز کنید یا موقعیت مچ دست خود را تغییر دهید، مگر اینکه پزشک به شما اجازه داده باشد (مانند تمرینات کنترلشده). خارج کردن آتل حتی برای یک لحظه میتواند تمام روند بهبودی را به خطر اندازد.
جراحی تاندون مچ دست و مراقبتهای پس از آن
ب. مدیریت پوشش زخم و بانداژ
- محافظت از برش جراحی: زیر آتل، پانسمانهای اولیه محل برش جراحی را میپوشانند. این پانسمانها نقش سد دفاعی در برابر آلودگی و میکروارگانیسمها را دارند.
- تمیز و خشک نگهداشتن: یکی از اصلیترین دلایل عدم دستکاری پانسمان، حفظ شرایط تمیز و خشک است. رطوبت، محیط مناسبی برای رشد باکتریها و ایجاد عفونت فراهم میکند.
- نکته مهم حمام کردن: تا زمانی که جراح اجازه ندهد، محل جراحی نباید خیس شود. هنگام حمام کردن، حتماً از پوششها و کاورهای پلاستیکی ضد آب استفاده کنید و مطمئن شوید که آب به داخل آتل و پانسمان نفوذ نمیکند.
- مشاهده علائم هشدار دهنده: از شما خواسته میشود که هوشیار باشید و هرگونه تغییر غیرعادی در وضعیت دست و پانسمان را به پزشک اطلاع دهید. این علائم هشدار شامل موارد زیر است:
- بوی بد یا خروج ترشحات چرکی از زیر آتل/پانسمان.
- قرمزی، تورم یا داغی شدید در نواحی اطراف آتل.
- تب و لرز (که میتواند نشانه عفونت باشد).
- احساس بیحسی یا سوزن سوزن شدن مداوم و شدید در انگشتان (که میتواند نشانه افزایش فشار یا مشکل در گردش خون باشد).
ج. آتلبندی ورم: تنظیمات تخصصی
در روزهای اول پس از جراحی، تورم (ادم) در ناحیه دست و مچ طبیعی است. اگر تورم زیاد شود، میتواند منجر به فشار بر عصبها و عروق شود.
- نقش آتل در کنترل ورم: آتلها بر خلاف گچهای کامل، اغلب انعطافپذیری بیشتری دارند. با این حال، اگر احساس کردید آتل بیش از حد دست را میفشارد و منجر به درد ضرباندار یا تغییر رنگ (کبودی یا سفیدی) انگشتان میشود، باید فوراً با پزشک یا کاردرمانگر تماس بگیرید. در برخی موارد، ممکن است نیاز باشد آتل برای سازگاری با کاهش یا افزایش ورم تنظیم شود.
این فاز اولیه، نیاز به بالاترین سطح انضباط و مراقبت دارد تا تاندون ترمیمشده فرصت یابد قویترین اتصال اولیه خود را برقرار کند. موفقیت در این بخش، تضمینکننده شروع ایمنتر فاز بعدی توانبخشی خواهد بود.
- پانسمان و تمیزی زخم: زخم جراحی باید کاملاً تمیز و خشک نگه داشته شود تا از عفونت جلوگیری شود. تا اولین ویزیت پس از جراحی، از خیس شدن پانسمان خودداری کنید (برای حمام کردن از کاورهای ضد آب استفاده کنید). در صورت مشاهده هرگونه ترشح غیرعادی، بوی بد، قرمزی شدید یا تورم بیش از حد، سریعاً به پزشک خود اطلاع دهید.
- بالاتر نگه داشتن دست (Elevation): برای کاهش تورم و التهاب (ادم)، باید دست خود را تا حد امکان بالاتر از سطح قلب نگه دارید. هنگام نشستن یا دراز کشیدن، از چند بالشتک استفاده کنید تا دست بالاتر از قلب قرار گیرد.
۲. مدیریت فعالانه درد و تورم: تسریع بهبودی و افزایش راحتی
مدیریت مؤثر درد و کنترل تورم (التهاب و ادم) بلافاصله پس از جراحی، نه تنها کیفیت زندگی بیمار را در دوران نقاهت بهبود میبخشد، بلکه مستقیماً در تسریع روند ترمیم تاندون و شروع موفقیتآمیز فاز توانبخشی نقش دارد.
الف. اهمیت رعایت دقیق رژیم دارویی (داروهای تجویز شده)
پس از جراحی تاندون، جراح یک برنامه دارویی مخصوص برای شما تنظیم میکند که معمولاً شامل ترکیبی از مسکنها و داروهای ضدالتهابی است:
- کنترل درد برای آسایش روانی و جسمی:
- مسکنها (مانند استامینوفن قوی یا داروهای مخدر خفیف): هدف از این داروها، کنترل درد حاد و شدید اولیه است که به دلیل تهاجم جراحی و برشها ایجاد شده است. مصرف منظم و دقیق این داروها طبق دستور، از تشدید درد جلوگیری میکند و به شما اجازه میدهد تا استراحت کافی داشته باشید. استراحت مناسب، خود یکی از مهمترین عوامل در ترمیم بافتها است.
- داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن: این داروها علاوه بر کاهش درد، به طور خاص به کاهش التهاب و تورم در ناحیه جراحی کمک میکنند. با این حال، باید توجه داشت که مصرف برخی از این داروها ممکن است در روزهای ابتدایی به دلیل تداخل با فرآیند اولیه لخته شدن خون، با محدودیتهایی مواجه باشد. لذا، حیاتی است که هر دارویی را فقط با مشورت و تجویز پزشک خود مصرف کنید.
- فرصت انجام تمرینات اولیه: مدیریت موفقیتآمیز درد، ترس از حرکت را کاهش میدهد. این امر به شما کمک میکند تا هنگامی که فاز بعدی توانبخشی آغاز شد و لازم شد تمرینات کنترلشده و انفعالی را (تحت نظر کاردرمانگر) انجام دهید، با تحمل و همکاری بیشتری آن را دنبال کنید.
ب. استفاده هوشمندانه از سرما درمانی (کمپرس سرد یا یخ)
استفاده از سرما یکی از مؤثرترین روشهای غیردارویی برای کاهش تورم موضعی است:
- هدف و مکانیسم عمل: سرما درمانی یا کمپرس یخ، با کاهش جریان خون در عروق ناحیه و کاهش متابولیسم سلولی، به سرعت تورم، التهاب و درد را در ناحیه جراحی کاهش میدهد. کاهش تورم از اعمال فشار اضافه بر تاندونها و اعصاب اطراف جلوگیری میکند.
- روش صحیح استفاده:
- محافظت از پوست: هرگز نباید یخ را مستقیماً روی پوست یا زخم بگذارید. همیشه باید یخ را در یک حوله نازک، پارچه مرطوب یا پوشش محافظ بپیچید تا از سوختگی سرمایی پوست جلوگیری شود.
- نواحی مجاز: کمپرس یخ باید روی نواحی اطراف محل جراحی یا بالای آتل قرار داده شود، نه مستقیماً روی زخم باز یا پانسمان اصلی.
- زمانبندی: در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اولیه پس از عمل، معمولاً توصیه میشود که هر ۱ تا ۲ ساعت، به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه از کمپرس سرد استفاده کنید. استفاده بیش از حد یا طولانی مدت میتواند مضر باشد.
ج. اصل طلایی بالاتر نگه داشتن دست (Elevation)
همراه با مدیریت درد و استفاده از سرما، بالاتر نگه داشتن دست (وضعیت اِلِوِیشن) یک ابزار غیرقابل جایگزین برای کنترل تورم است:
- روش انجام: دست جراحی شده باید تا حد امکان بالاتر از سطح قلب قرار گیرد.
- اهمیت: نیروی جاذبه به تخلیه مایعات اضافی (که عامل تورم هستند) از دست و مچ کمک میکند و آنها را به سمت قلب هدایت میکند. این کار به تنهایی تأثیر چشمگیری در کاهش ناراحتی و جلوگیری از فشار اضافی بر روی بافتهای ترمیم شده دارد. هنگام نشستن یا دراز کشیدن، از چند بالش یا تکیهگاه استفاده کنید تا دست بالاتر از قفسه سینه قرار گیرد.
رعایت این سه اصل (دارو، سرما و بالا نگه داشتن) در روزهای اولیه، سنگ بنای یک دوره بهبودی راحت و موفق است.فاز دوم: شروع توانبخشی کنترلشده (هفته ۳ تا ۸)
پس از بهبودی اولیه زخم و تثبیت نسبی تاندون، مرحله حیاتی توانبخشی آغاز میشود که اغلب تحت نظر یک کاردرمانگر متخصص دست انجام میگیرد.
جراحی تاندون مچ دست و مراقبتهای پس از آن
۱. هدف اصلی: جلوگیری از چسبندگی تاندون
بزرگترین عارضه پس از جراحی تاندون، چسبندگی (Adhesion) است. اگر تاندون ترمیم شده به بافتها و غلاف اطراف خود بچسبد، دامنه حرکتی دست برای همیشه محدود خواهد شد. بنابراین، کاردرمانی در این مرحله بر جلوگیری از چسبندگی متمرکز است.
۲. حرکات کنترلشده و انفعالی
برنامه توانبخشی در ابتدا شامل حرکات بسیار آرام، محافظتشده و اغلب انفعالی (Passive) است، یعنی:
- ورزشهای انفعالی: کاردرمانگر به شما آموزش میدهد که با استفاده از دست سالم یا نیروی جاذبه، انگشتان دست عمل شده را به آرامی و بدون فشار عضلانی، در جهتهای خاصی خم و راست کنید. این حرکات باید دقیق، با تعداد مشخص و با زمانهای استراحت تعیین شده انجام شوند.
- آتلهای متحرک (Dynamic Splinting): ممکن است آتل شما با آتلهای پویا یا متحرک تعویض شود که با استفاده از کشها، نیروی ملایمی را به انگشتان وارد میکنند تا دامنه حرکتی را به تدریج افزایش دهند.
۳. مراقبتهای عمومی و سبک زندگی
- ترک سیگار: مصرف نیکوتین جریان خون در بافتها را مختل میکند و به شدت زمان بهبودی تاندون را به تأخیر میاندازد. ترک سیگار، حیاتیترین عامل برای تسریع روند بهبودی است.
- تغذیه مناسب: مصرف پروتئین کافی، ویتامین C، زینک و کلسیم نقش مهمی در ساخت بافتهای پیوندی جدید و ترمیم تاندون دارند.
فاز سوم: بازگرداندن قدرت و عملکرد (هفته ۸ به بعد)
این مرحله، شروع بازگشت به زندگی عادی و فعالیتهای روزمره است.
۱. شروع حرکات فعال و تقویتی
- ورزشهای فعال: پس از حدود ۶ تا ۸ هفته، با تأیید پزشک و کاردرمانگر، تمرینات فعال (Active) آغاز میشود. در این مرحله، شما باید خودتان با استفاده از عضلات دست عمل شده، حرکات خم و راست شدن مچ و انگشتان را انجام دهید.
- تمرینات تقویتی: به تدریج، تمریناتی با مقاومت کم (مانند استفاده از خمیر درمانی، توپهای نرم یا کشهای ورزشی سبک) برای بازسازی قدرت عضلات دست، ساعد و مچ آغاز میشود. این تمرینات باید با نظارت مستمر انجام شوند تا از وارد آمدن فشار بیش از حد که میتواند منجر به پارگی مجدد شود، جلوگیری شود.
۲. بازگشت به فعالیتهای روزانه و شغلی
زمان بازگشت به کار و فعالیتهای روزمره به نوع شغل و میزان بهبودی شما بستگی دارد:
- فعالیتهای سبک (مانند تایپ کردن، نوشتن): معمولاً پس از ۶ تا ۸ هفته قابل انجام است.
- فعالیتهای متوسط (مانند بلند کردن اجسام سبک): معمولاً پس از ۸ تا ۱۰ هفته قابل انجام است.
- فعالیتهای سنگین و ورزشی: معمولاً پس از ۱۲ هفته یا بیشتر و با تأیید نهایی جراح و کاردرمانگر مجاز خواهد بود.
نکات کلیدی برای یک بهبودی موفق:
- صبر و تعهد: بهبودی کامل تاندون مچ دست میتواند ۶ ماه تا یک سال طول بکشد. صبر کلید موفقیت است.
- پایبندی به کاردرمانی: هرگونه اهمال یا بینظمی در جلسات و تمرینات خانگی، موفقیت جراحی را به خطر میاندازد. چسبندگی تاندون عارضهای است که با بیتوجهی به تمرینات به راحتی رخ میدهد.
- گوش دادن به بدن: اگر هنگام انجام تمرینات یا فعالیتها احساس درد شدید، تیر کشیدن یا درد غیرعادی داشتید، فوراً فعالیت را متوقف کنید و با متخصص خود مشورت نمایید.
نتیجهگیری: جراحی ترمیم تاندون مچ دست تنها آغاز راه است. مراقبتهای دقیق، محافظت از تاندون در برابر فشار ناگهانی و تعهد به برنامه توانبخشی تخصصی (کاردرمانی) بهترین تضمین برای بازگشت دست شما به حداکثر عملکرد و کیفیت زندگی طبیعی است. این مسیر را با دقت و پشتکار طی کنید.
مطالب مرتبط:
محتوا خوبی بود