اختلال بلع: مشکلی شایع اما قابل درمان

اختلال بلع: مشکلی شایع اما قابل درمان:(Dysphagia) یکی از مشکلات رایج گوارشی است که در آن دهان، گلو یا مری عملکرد مناسبی برای رساندن غذا و مایعات به معده ندارند. این مشکل می‌تواند به‌صورت احساس درد هنگام بلع، گیر کردن غذا در گلو، ناتوانی در بلعیدن، یا حتی پس دادن غذا و مایعات ظاهر شود.

اما آیا می‌دانستید که اضطراب و استرس می‌توانند نقش مهمی در بروز این اختلال داشته باشند؟ پژوهش‌ها نشان داده‌اند که بین اضطراب، استرس مزمن و بروز اختلال بلع ارتباط مستقیمی وجود دارد. در مواردی که این مشکل به‌دلیل اختلالات عصبی رخ می‌دهد، به آن اختلال بلع عصبی گفته می‌شود.

اختلال بلع چیست و چگونه رخ می‌دهد؟

فرآیند بلع که ما به طور ناخودآگاه هزاران بار در روز انجام می‌دهیم، در واقع یکی از پیچیده‌ترین عملکردهای بدن است که هماهنگی دقیق میان ده‌ها عضله و عصب را می‌طلبد. بلع در سه مرحله اصلی انجام می‌شود:

1. مرحله دهانی: جویدن و آماده‌سازی غذا برای ورود به حلق.

2. مرحله حلقی: بسته شدن راه هوایی (توسط اپی‌گلوت) و راندن غذا به سمت مری.

3. مرحله مری: حرکت موجی عضلات مری برای رساندن غذا به معده.

هرگونه اختلال در هر یک از این مراحل، منجر به دیسفاژی می‌شود.

اختلال بلع: مشکلی شایع اما قابل درمان

علائم هشداردهنده اختلال بلع

بسیاری از افراد علائم ابتدایی دیسفاژی را جدی نمی‌گیرند. آگاهی از این نشانه‌ها می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند:

• سرفه یا گلو صاف کردن: به ویژه در حین غذا خوردن یا بلافاصله بعد از آن.

• احساس توده در گلو: حسی شبیه به اینکه غذا در قفسه سینه یا گلو گیر کرده است.

• برگشت غذا: بالا آمدن غذا یا اسید معده به دهان یا بینی.

• تغییر صدا: داشتن صدای «خیس» یا حباب‌دار بعد از بلع.

• بلع دردناک (اودینوفاژی): احساس درد در هنگام عبور لقمه.

• آبریزش دهان: ناتوانی در کنترل بزاق.

• کاهش وزن ناگهانی: به دلیل ترس از غذا خوردن یا ناتوانی در دریافت کالری کافی.

علل بروز اختلال بلع

دیسفاژی معمولاً به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود:

۱. دیسفاژی عصبی-عضلانی (در دهان و حلق)

این نوع بیشتر در اثر آسیب به سیستم عصبی رخ می‌دهد. علل شایع عبارتند از:

• سکته مغزی: شایع‌ترین علت اختلال بلع در سالمندان.

• بیماری‌های عصبی: مانند پارکینسون، ام‌اس (MS)، ALS و آلزایمر.

• آسیب‌های مغزی: ضربه به سر یا جراحی‌های اعصاب.

۲. دیسفاژی مکانیکی (در مری)

این نوع به دلیل انسداد فیزیکی یا تنگی مسیر رخ می‌دهد:

• تنگی مری: ناشی از اسید معده (رفلاکس) یا بافت‌های زخمی.

• تومورهای مری: توده‌های خوش‌خیم یا بدخیم که مسیر را مسدود می‌کنند.

• آکالازی: وضعیتی که در آن عضله انتهای مری شل نمی‌شود تا غذا وارد معده شود.

خطرات و عوارض دیسفاژی

اگر اختلال بلع به درستی مدیریت نشود، می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد:

1. آسپیراسیون: ورود غذا یا مایعات به مجاری تنفسی و ریه که منجر به عفونت شدید ریه (پنومونی) می‌شود.

2. سوءتغذیه: ناتوانی در مصرف مواد غذایی ضروری.

3. دهیدراتاسیون: کاهش شدید آب بدن به دلیل دشواری در نوشیدن مایعات.

4. انزوای اجتماعی: فرد به دلیل ترس از خفگی یا سرفه در جمع، از حضور در مهمانی‌ها و صرف غذا با دیگران خودداری می‌کند.

راه‌های درمان و مدیریت اختلال بلع

خوشبختانه با تشخیص به‌موقع، بسیاری از موارد اختلال بلع قابل درمان یا مدیریت هستند.

بلع‌درمانی (Speech and Language Therapy)

متخصصان گفتاردرمانی با ارائه تمرینات ورزشی خاص، عضلات درگیر در بلع را تقویت کرده و تکنیک‌های جدیدی برای بلع ایمن (مانند تغییر موقعیت سر) به بیمار آموزش می‌دهند.

تغییر در رژیم غذایی

استفاده از پودرهای غلیظ‌کننده برای مایعات یا پوره کردن غذاهای سفت می‌تواند خطر ورود مواد به ریه را کاهش دهد.

مداخلات پزشکی

در موارد تنگی مری، پزشک ممکن است از روش‌هایی مانند “دیلاتاسیون” (گشاد کردن مری با بالن) یا جراحی استفاده کند.

نقش کلیدی پرستاری حرفه‌ای در مدیریت اختلال بلع در منزل

بیمارانی که دچار اختلال بلع هستند (به ویژه پس از سکته مغزی یا در دوران سالمندی)، نیاز به نظارت ۲۴ ساعته دارند. یک لحظه غفلت در هنگام صرف غذا می‌تواند منجر به انسداد راه هوایی شود.

پرستار متخصص در منزل وظایف زیر را بر عهده دارد:

• آماده‌سازی غذا با غلظت مناسب بر اساس دستور پزشک.

• نظارت بر وضعیت نشستن بیمار (زاویه ۹۰ درجه) هنگام غذا خوردن.

• تشخیص سریع علائم آسپیراسیون و انجام اقدامات اورژانسی.

• کمک به انجام تمرینات توانبخشی بلع به صورت روزانه.

خدمات پرستاری “همراه شما”؛ امنیت و آرامش در هر بلع

مواجهه با اختلال بلع در عزیزان، به ویژه سالمندان، می‌تواند برای اعضای خانواده بسیار پراسترس و دشوار باشد. اشتباه در نحوه غذا دادن یا دارو دادن به این بیماران، خطرات جانی به همراه دارد.

موسسه خدمات پرستاری همراه شما با درک حساسیت این موضوع، تیمی از پرستاران و مراقبان آموزش‌دیده را برای حمایت از شما آماده کرده است. ما در خدمات پرستاری همراه شما با ارائه خدمات تخصصی زیر، در کنار شما هستیم:

• اعزام پرستاران مسلط به مراقبت‌های دیسفاژی: برای اطمینان از تغذیه ایمن و صحیح.

• مشاوره و آموزش خانواده: جهت ایجاد محیطی ایمن برای بیمار در منزل.

• پیگیری روند درمان: همکاری با گفتاردرمانگران و پزشکان برای بهبود سریع‌تر بلع بیمار.

• مراقبت‌های پس از سکته مغزی: ارائه پکیج کامل مراقبتی شامل فیزیوتراپی و پرستاری در منزل.

ما در موسسه خدمات پرستاری همراه شما معتقدیم که هیچ بیماری نباید لذت صرف یک وعده غذایی ایمن را از دست بدهد. تخصص ما، محافظت از سلامتی و بازگرداندن کیفیت زندگی به عزیزان شماست.

برای دریافت مشاوره تخصصی و بهره‌مندی از خدمات مراقبتی در منزل، همین حالا با کارشناسان “خدمات پرستاری همراه شما” تماس بگیرید. ما در تمام مسیر بهبودی، همراه واقعی شما خواهیم بود.

اختلال بلع: مشکلی شایع اما قابل درمان

مطالب مرتبط: